Eskişehir Osmangazi Üniversitesi (ESOGÜ) İnsan ve Toplum Bilimleri Fakültesi Tarih Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Volkan Marttin, Eskişehir Türk Ocağı'nın geleneksel "Perşembe Sohbetleri"nde "İmparatorluk'tan Ulus Devlete Geçişin Sancılı Mirası: Nüfus Mübadelesi" başlıklı bir konuşma yaptı. Marttin, bu zorunlu göç sürecinin hukuki, tarihi ve sosyal boyutlarını dinleyicilerle paylaştı.
Mübadelenin, yakın tarihte Türkiye ile Balkan ülkeleri arasındaki kitlesel nüfus değişimini ifade ettiğini belirten Marttin, bu sürecin sadece 1923 Türk-Yunan Mübadelesi ile sınırlı kalmadığını vurguladı. 1913 İstanbul Antlaşması ile Osmanlı ve Bulgaristan arasında gerçekleşen ilk organize nüfus değişiminin de bu sürecin bir öncülü olduğunu ifade etti.
Konuşmada, 1923 Türk-Yunan Mübadelesi hakkında çarpıcı veriler paylaşıldı. Lozan Barış Antlaşması'na ek protokol uyarınca Türkiye ve Yunanistan'ın kendi yurttaşlarını din esası üzerine zorunlu göçe tabi tuttuğu hatırlatıldı. Bu anlaşma ile Anadolu'dan yaklaşık 1 milyon 200 bin Ortodoks Hristiyan'ın Yunanistan'a; Yunanistan'dan ise 500 bin Müslüman Türk'ün Türkiye'ye göç etmek zorunda kaldığı anlatıldı. İstanbul Rumları ve Batı Trakya Türklerinin ise bu uygulamanın dışında tutulduğu belirtildi.
Yeni kurulan Cumhuriyet'in bu devasa nüfus hareketini yönetmek için 13 Ekim 1923'te "Mübadele, İmar ve İskân Vekâleti"ni kurduğu ifade edildi. Gelen mübadillerin Samsun, Adana, Balıkesir, İzmir ve Manisa gibi illere yerleştirildiği aktarıldı. Mübadillerin geride bıraktıkları malların tasfiyesi ve tazminat sorunlarının yıllarca sürdüğü, bu krizin ancak 1930 yılında imzalanan Ankara Sözleşmesi ile aşılabildiği vurgulandı.
Mübadelenin sosyal ve ekonomik etkilerine de değinildi. Türkiye'ye gelen nüfusun büyük çoğunluğunun tarım sektöründen olmasının tarımsal işgücüne katkı sağladığı, ancak giden Rum nüfusun sanayi ve zanaat alanında bıraktığı boşluğun uzun süre doldurulamadığı belirtildi.
Konuşmasını, mübadelenin her iki toplumda derin yaralar açmasına rağmen dönemin şartlarında kaçınılmaz olduğunu belirterek sonlandıran Marttin, bir Rum mübadilin yıllar sonra sarf ettiği, "Atatürk ve Venizelos iyi yaptı. Yoksa şimdi Bosna gibi olabilirdik. Bir yerden patlak verirdi" sözlerini hatırlattı.
Soru-cevap bölümünün ardından Eskişehir Türk Ocağı tarafından Prof. Dr. Volkan Marttin'e şükran beratı takdim edildi.
