İnsandan söz ederken çok dikkatli seçilmeli tanımlama sözleri... 'İnsan şöyle yapıyorsa nedeni budur' ya da 'şöyle bir çocukluk yaşamışsa böyle davranır' ya da 'öyle davrandığına göre nedeni budur' vb. sözler mesnetsiz birer çıkarsama... Bir tek davranışın ya da ruh halinin birkaç hatta onlarca, hatta yüzlerce nedeni olabilir.
Bu konuda bildiğimiz bir tek şey var: İnsan çok boyutlu ve çok karmaşık...
İnsan zihninin, ruhunun, düşünme sistematiğinin, aklının, beyninin, dolayısıyla bir davranışının, bir düşüncesinin basit bir çıkarsamayla bir tek nedene indirgenebileceğini düşünmek bu işi biraz hafife almaktır.
İnsandan söz ederken; en gelişmiş, en karmaşık bir bilgisayar sisteminin milyon katı gelişmiş, ondan çok daha karmaşık bir işleyişten söz etmiş oluruz.
Sokakta iletişime geçseniz nerdeyse aptal muamelesi yapacağınız biri; futbol oynarken öylesine büyük beceri ve zekâ gerektiren bir altı an zincirini kurar ki, o altı an zamanında öyle ardışık bütünlüğü kafasında kurup, planlayıp ayaklarıyla öyle bir uygular ki, yaptığını ancak 'insanüstü' diye tanımlayabiliriz. Bu tamamen üstün insan olmaklıkla ilişkili bir maharettir, aynı olağanüstü insan, felsefi bir tatışmada kafası bomboşmuş gibi görünebilir size.
Müzisyenler, şairler, felsefeciler, dili ileri düzeyde kullanarak üretimde bulunanlar daha en baştan tümden zeki ve kavrayış yeteneği yüksek insanlardır. Bunların bir eylemini, söylemini, umursamazlığını, ciddiyetini, bağlanma tarzını, beklentisini, reddediş nedenini, sevme biçimini, açıklığını, kapalılığını, hatra saçma gelecek bir girişimini götürüp de öyle bir tek çocukken yaşadıklarına, anne-çocuk, baba-çocuk ilişkisine bağlamak bizi aptal konumuna düşürebilir.
İnsan tuhaf ve kavranamaz bir yapı, önce bunun ve birey haline gelebilmiş bir insanın kavranamaz, tanımlanamaz, tam olarak anlaşılamaz olduğunu en baştan kabul etmeliyiz.
İnsanlığın ortalamasının zihin ve ruh yapısını dayanak alıp gelişmiş bir beyni tanımlamaya kalkışmak, bizi milyonlarca çıkmaz sokağın girişinde sersem bir hale getirir.
'İnsan beyni geriye doğru çalışarak, ancak yaşanmış ve geride kalmış yaşantılardan haz alabilir' önermesi, toplamda insan olma durumunu değil, bu yargıya varabilecek kadar insan neliğinden bihaber bir aptalın düşünememe durumunu saptar, kesinleştirir.
Gelişmiş bir birey ancak kısmen kavranabilir, kısmen anlaşılabilir.
Cengis T.Asiltürk
[21.02.2020 - İstanbul]
